Kurs rejasiga qaytish

C++ dasturlash asoslari

12 modul · 132 mavzu

  • 1.1.Dasturlashga kirish
  • 1.2.Kompyuter dastur kodini qanday bajaradi?
  • 1.3.Axborot o‘lchov birliklari: bit, bayt, KB, MB va GB
  • 1.4.Sanoq sistemalari: ikkilik, o‘nlik va o‘n oltilik
  • 1.5.Algoritm tushunchasi va xossalari
  • 1.6.Algoritmni ifodalash usullari: matn, pseudokod va blok-sxema
  • 1.7.Algoritm turlari: chiziqli, tarmoqlanuvchi va takrorlanuvchi

Asosiy kontentga o‘tish
EduBase LearnEduBase Learn bosh sahifasi
C++ kursi
  1. Bosh sahifa
  3. C++ kursi
  5. 1-modul
  7. Dasturlashga kirish
1-modul · 1.1-darsBoshlang‘ich 55 daqiqa

Dasturlashga kirish

Dasturlash nima ekanini, kompyuter buyruqlarni qanday bajarishini va oddiy muammoning dasturga qanday aylanishini o‘rganing.

1Muammo
2Yechim
3Ko‘rsatmalar
4Natija
Dars progressi
Progress faqat bajarilgan o‘quv faoliyatlari asosida hisoblanadi.
0%
Dars maqsadlari
Dars yakunida quyidagilarni bajara olasiz.

Dastur va dasturlashni farqlash

Jarayon bilan uning natijasi o‘rtasidagi farqni tushuntira olasiz.

Input, Process va Output’ni aniqlash

Oddiy dasturda kirish, qayta ishlash va chiqish qismlarini topasiz.

Dastur yaratish bosqichlarini tushunish

Muammodan sinovgacha bo‘lgan asosiy ketma-ketlikni bilasiz.

Dasturlash tillarining vazifasini bilish

Nega turli vazifalar uchun turli tillar ishlatilishini tushunasiz.

Noto‘g‘ri qarashlarni ajratish

Kod yodlash va xatosiz ishlash haqidagi afsonalarni taniysiz.

Asosiy tushuncha

Dasturlash nima?

Dasturlash — muammoning yechimini kompyuter bajara oladigan ko‘rsatmalarga aylantirish jarayoni.

Dasturchining vazifasi faqat kod yozish emas. U avval muammoni tushunadi, kerakli natijani aniqlaydi, yechimni rejalashtiradi va shundan keyin kod yozadi. Yozilgan dastur sinovdan o‘tkaziladi va topilgan xatolar tuzatiladi.

Kompyuter mustaqil taxmin qilmaydi. Unga qaysi ma’lumotni olish, u bilan nima qilish va natijani qanday ko‘rsatish kerakligi aniq aytiladi.

Kundalik misol

Choy tayyorlash

  1. 1Choynakka suv quying.
  2. 2Suvni qaynating.
  3. 3Piyolaga choy soling.
  4. 4Qaynoq suvni quying va damlanishini kuting.

Qadamlar tartibi o‘zgarsa yoki bir qadam tushib qolsa, natija kutilgandek bo‘lmasligi mumkin. Dasturdagi ko‘rsatmalar ham shu kabi aniq va tartibli bo‘ladi.

Muhim tushuncha
Dasturlash kodni yodlash emas — muammoni tushunish va unga aniq yechim tuzishdir.

Jarayon va natija

Dastur nima?

Dasturlash — yechim yaratish jarayoni. Dastur esa shu jarayon natijasida yaratilgan va kompyuter bajaradigan ko‘rsatmalar to‘plamidir.

Jarayon

Dasturlash

Muammoni tahlil qilish, yechimni rejalashtirish, kodlash va sinash.

Natija

Dastur

Kompyuter bajarishi uchun tayyorlangan ko‘rsatmalar to‘plami.

Kalkulyator

Sonlarni qabul qiladi va tanlangan hisobni bajaradi.

Brauzer

Web-sahifalarni so‘raydi, qabul qiladi va ekranda ko‘rsatadi.

Mobil ilova

Telefondagi ma’lum bir vazifani bajarishga yordam beradi.

Kompyuter o‘yini

O‘yinchi harakatlarini qoidalar asosida qayta ishlaydi.

Bankomat dasturi

So‘rovni tekshiradi va bank amaliyotini boshqaradi.

Asosiy model

Input → Process → Output

Ko‘plab dasturlar ma’lumotni qabul qiladi, uni qayta ishlaydi va natijani qaytaradi. Ikki sonni qo‘shish misolini qadam-baqadam kuzating.

5 va 3 sonlarini qo‘shish
Joriy qadam ajratib ko‘rsatiladi.
InputKirish

Dastur qabul qiladigan ma’lumot.

—

ProcessQayta ishlash

Ma’lumot ustida bajariladigan amal.

—

OutputChiqish

Foydalanuvchiga qaytariladigan natija.

—

Boshlash tugmasini bosing va ma’lumotning dastur bo‘ylab harakatini kuzating.

Bankomatdan pul yechish

Input
Karta, PIN-kod va summa
Process
Ma’lumot va balansni tekshirish
Output
Naqd pul yoki tushunarli xabar

Qidiruv tizimida so‘rov yuborish

Input
Qidiruv so‘zi
Process
Mos sahifalarni topish va tartiblash
Output
Qidiruv natijalari ro‘yxati

Kompyuterga ko‘rsatma berish

Taxmin emas, aniq ketma-ketlik

Inson kontekstdan ma’noni topishi mumkin. Kompyuter esa berilgan ko‘rsatmani belgilangan tartibda bajaradi.

Noaniq ko‘rsatma
“Sonlarni hisobla.” Qaysi sonlar va qanday amal bajarilishi aytilmagan.
Aniq ko‘rsatma
  1. 1. Birinchi sonni qabul qil.
  2. 2. Ikkinchi sonni qabul qil.
  3. 3. Ikkala sonni qo‘sh.
  4. 4. Natijani ekranga chiqar.

Aniq ko‘rsatmada ma’lumot, amal va natija ko‘rsatilgan. Shu sabab kompyuter har bir qadamni bir xil va tekshiriladigan tarzda bajara oladi.

Ish jarayoni

Dastur yaratish bosqichlari

Kod yozish muammodan ishlaydigan dasturgacha bo‘lgan jarayonning faqat bir qismidir.

  1. 1

    Muammoni tushunish

    Nimani hal qilish kerakligini aniq ifodalang.

  2. 2

    Input va natijani aniqlash

    Dastur nimani qabul qilishi va nimani qaytarishini belgilang.

  3. 3

    Yechimni rejalashtirish

    Muammoni kichik, boshqariladigan qismlarga ajrating.

  4. 4

    Algoritm tuzish

    Yechim qadamlarini tartibga soling. Algoritmni keyingi darslarda chuqurroq o‘rganamiz.

  5. 5

    Kod yozish

    Rejani dasturlash tili qoidalari asosida ifodalang.

  6. 6

    Dasturni sinash

    Turli ma’lumotlar bilan natijani tekshiring.

  7. 7

    Xatolarni topish va tuzatish

    Muammo sababini aniqlab, yechimni yaxshilang.

Dasturlash tillari

Dasturlash tillari nima uchun kerak?

Dasturlash tili — ko‘rsatmalarni kompyuter bilan ishlashga imkon beradigan aniq qoidalar asosida ifodalash vositasi. Turli vazifalar uchun turli tillar yaratilgan.

Ushbu kurs tili

C++

Unumdor dasturlar, tizimlar va o‘yinlar

Python

Avtomatlashtirish, ma’lumotlar va sun’iy intellekt

Java

Katta tizimlar va turli platformalardagi ilovalar

JavaScript

Interaktiv web-ilovalar

Amaliy yo‘nalishlar

Dasturlash qayerlarda ishlatiladi?

Dasturlash faqat bitta turdagi dastur bilan cheklanmaydi. U ko‘plab sohalarda muammoni yechish vositasidir.

Web dasturlash

Sayt va web-ilovalarning ko‘rinishi hamda ishlash mantig‘i.

Mobil ilovalar

Telefon va planshetlar uchun kundalik ilovalar.

O‘yinlar

O‘yin mexanikasi, grafika va foydalanuvchi harakatlari.

Sun’iy intellekt

Ma’lumotlardan qonuniyat topadigan va yordam beradigan tizimlar.

Robototexnika

Sensor ma’lumotlari asosida qurilmalarni boshqarish.

Operatsion tizimlar

Kompyuter resurslari va boshqa dasturlar ishini boshqarish.

Avtomatlashtirish

Takroriy ishlarni dastur yordamida tez va izchil bajarish.

Ma’lumotlar tahlili

Ma’lumotni qayta ishlab, foydali xulosa chiqarish.

Birinchi natija

Birinchi kod bilan tanishuv

Bu misolda sintaksisni yodlash shart emas. Faqat ko‘rsatma bajarilib, natija paydo bo‘lishini kuzating.

“Salom, dasturlash!” dasturi
C++ tilidagi sodda tanishtiruv.
C++main.cpp
1#include <iostream>2using namespace std;3 4int main() {5    cout << "Salom, dasturlash!";6    return 0;7}
Output
Dastur hali natija chiqarmadi.
“Bajarishni ko‘rish” tugmasini bosing.
Hozircha kuzating
Bu kodning har bir qismi keyingi darslarda alohida va batafsil o‘rganiladi. Hozircha kod orqali kompyuterga ko‘rsatma berish mumkinligini kuzating. include, main, cout va return keyingi mavzularda tushuntiriladi.

Tushunchalarni mustahkamlash

Asosiy terminlar

Yangi atamalarni qisqa ta’riflari bilan qayta ko‘rib chiqing.

Yangi o‘rganuvchilar uchun

Afsona va haqiqat

Amaliyot

Bilimni faol qo‘llang

Avval Input, Process va Output’ni ajrating, keyin test va mustaqil topshiriqni bajaring.

Interaktiv mustahkamlash mashqi
Har bir jumlaning vazifasini tanlang. Barcha uchta javob tanlangach, natijani tekshiring.
1. Kalkulyatorda ikki sonni qo‘shish

Foydalanuvchi kiritgan 12 va 7 sonlari

12 + 7 amalini bajarish

19 natijasini ekranda ko‘rsatish

2. Login ma’lumotlarini tekshirish

Login va parol

Kiritilgan ma’lumotlarni saqlangan ma’lumot bilan solishtirish

Kirishga ruxsat berildi yoki rad etildi xabari

3. Celsius’dan Fahrenheit’ga aylantirish

Celsius qiymati: 20

20 × 9 ÷ 5 + 32 formulasini hisoblash

68 °F natijasi

4. Qidiruv so‘rovi bo‘yicha natija chiqarish

“C++ darslari” so‘rovi

Mos sahifalarni topish va tartiblash

Topilgan sahifalar ro‘yxati

Bilimni tekshirish
6 ta savol. Har bir javob tekshirilgach, sababi ham ko‘rsatiladi.
1. Dasturlashning eng to‘g‘ri ta’rifi qaysi?
2. Dastur nima?
3. Kalkulyatorda 5 va 3 ni qo‘shganda Process qaysi?
4. Dasturchining asosiy vazifasi qaysi?
5. Nega “Sonlarni hisobla” kompyuter uchun yetarli ko‘rsatma emas?
6. Kod yozishdan oldin qaysi ish bajariladi?

Barcha savollarga javob bering.

Mustaqil topshiriq
Kundalik hayotingizdagi bitta jarayonni tanlang va uning Input, Process hamda Output qismlarini yozing.

Jarayon nomini yozing va Input, Process hamda Output qismlarini alohida belgilang.

Dars yakuni

Nimalarni o‘rgandingiz?

Asosiy tushunchalarni qisqa xulosa bilan mustahkamlang.

  • Dasturlash muammoni aniq ko‘rsatmalar orqali yechishdir.
  • Dastur kompyuter bajaradigan buyruqlar to‘plamidir.
  • Ko‘plab dasturlar Input → Process → Output modeli asosida ishlaydi.
  • Kod yozishdan oldin muammo va yechim tushuniladi.
  • Xatolar dasturlashni o‘rganishning tabiiy qismidir.
Darsni yakunlash
Barcha majburiy faoliyatlar bajarilgach, natijani saqlang.
0%
  • Asosiy nazariya bo‘limlari20%
  • Input → Process → Output animatsiyasi15%
  • Birinchi kod demonstratsiyasi15%
  • Mustahkamlash mashqi15%
  • Bilimni tekshirish testi20%
  • Mustaqil topshiriq15%
Darsni hozircha yakunlab bo‘lmaydi
Qolgan vazifalar: asosiy nazariya bo‘limlari, input → process → output animatsiyasi, birinchi kod demonstratsiyasi, mustahkamlash mashqi, bilimni tekshirish testi, mustaqil topshiriq.
Kurs rejasiga qaytish

1.2. Kompyuter dastur kodini qanday bajaradi?

Dars bo‘limlari

  1. 01Kirish
  2. 02Dasturlash va dastur
  3. 03Input → Process → Output
  4. 04Aniq ko‘rsatmalar
  5. 05Dastur yaratish
  6. 06Tillar va sohalar
  7. 07Birinchi kod
  8. 08Terminlar va afsonalar
  9. 09Amaliyot
  10. 10Xulosa